Kalkulator genetyki umaszczenia psów i kotów
Wybierz gatunek i genotypy obojga rodziców w każdym locus. Kalkulator wykona krzyżówkę Punnetta i pokaże prawdopodobieństwo każdego umaszczenia potomstwa oraz rozkład genotypów w poszczególnych loci.
Spodziewane umaszczenie miotu
Genotypy potomstwa w każdym locus
| EE | 100% |
| BB | 100% |
| DD | 100% |
Procenty to prawdopodobieństwo dla każdego pojedynczego szczenięcia lub kocięcia z osobna, a nie gwarantowany podział miotu. Przy 25% szansy na dany kolor w czterech kociętach równie dobrze mogą wystąpić cztery takie kocięta, jak żadne — los każdego zarodka jest niezależny.
Model obejmuje podstawowe loci koloru (E, B, D). Rzeczywiste umaszczenie zależy też od loci A (agouti), K (dominujący czarny), S (łaty), M (merle) oraz genów specyficznych dla rasy — kalkulator ich nie modeluje. Genotypy rodziców ustala się testem DNA; po samym wyglądzie nie da się odróżnić homozygoty od nosiciela.
Kalkulator genetyki umaszczenia psów i kotów – krzyżówka Punnetta
Jak działa krzyżówka Punnetta?
Każdy rodzic ma w danym locus (miejscu na chromosomie) dwa allele i przekazuje potomstwu losowo jeden z nich. Kwadrat Punnetta zestawia wszystkie możliwe gamety matki z gametami ojca — stąd biorą się klasyczne proporcje. Dwa czarne psy będące nosicielami rudego (genotyp Ee) dadzą gamety E i e po 50%, więc szczenięta rozłożą się na 25% EE, 50% Ee i 25% ee, czyli rudych.
Loci dziedziczą się niezależnie, dlatego prawdopodobieństwa się mnożą. Z pary czarnych psów o genotypie EeBbDd szansa na szczenię czarne wynosi 3/4 × 3/4 × 3/4 = 27/64, a na izabelowate (ee nie, ale bb i dd) — dużo mniej. Dokładnie te rachunki wykonuje kalkulator.
Psy: loci E, B i D
| Locus | Allele | Co robi |
|---|---|---|
| E (MC1R) | E > e | ee blokuje ciemny pigment w sierści — pies jest rudy lub płowy niezależnie od pozostałych genów. Nos i obwódki oczu nadal są wybarwione. |
| B (TYRP1) | B > b | bb zamienia czarny pigment w brązowy (czekoladowy, wątrobiany) — także na nosie. |
| D (MLPH) | D > d | dd rozjaśnia: czarny → niebieski, brązowy → izabelowaty. |
Kombinacje przy obecnym E: B_D_ czarny, B_dd niebieski, bbD_ brązowy, bbdd izabelowaty.
Koty: dlaczego szylkret to niemal zawsze kotka
Gen rudy (locus O) leży na chromosomie X — i to jedna z najciekawszych rzeczy w genetyce kotów. Kotka ma dwa X, więc może mieć jednocześnie allel rudy (O) i nie-rudy (o). W każdej komórce jej ciała jeden z chromosomów X ulega losowej inaktywacji (lionizacja), więc jedne komórki produkują pigment rudy, a inne czarny — tak powstaje mozaika łat, czyli szylkret. Kocur ma tylko jeden X, więc jest albo rudy, albo nie. Szylkretowe kocury zdarzają się przy anomalii chromosomowej XXY i są zwykle bezpłodne.
Pozostałe loci kota: B (B > b > b1: czarny > czekoladowy > cynamonowy), D (dd rozjaśnia: czarny → niebieski, czekoladowy → liliowy, cynamonowy → płowy, rudy → kremowy) oraz A (A_ pręgowany, aa jednolity). Uwaga: koty rude zawsze pokazują wzór pręgowany, bo locus A nie maskuje wzoru w pigmencie rudym — nawet kot aa wygląda na tabby.
Czego ten kalkulator nie robi
- 25% nie znaczy „jedno z czterech". To prawdopodobieństwo dla każdego młodego z osobna. W miocie czterech kociąt mogą urodzić się cztery rude albo żadne — proporcje sprawdzają się na dużej liczbie miotów, nie w jednym.
- Model obejmuje podstawowe loci koloru. Prawdziwe umaszczenie zależy też od loci A, K, S i M u psów oraz S, W, T i cs u kotów, a także od genów specyficznych dla rasy.
- Genotypu nie widać po wyglądzie. Czarny pies BB i czarny pies Bb są nie do odróżnienia gołym okiem. Genotyp ustala się testem DNA albo wnioskuje z rodowodu i wyników wcześniejszych kojarzeń.
Jeśli ten kalkulator był przydatny, sprawdź również: Aktywność kota, CO2 w akwarium, Dieta eliminacyjna i więcej kalkulatorów.
Kalkulator zawiera walidację danych wejściowych i działa lokalnie w przeglądarce. Dzięki temu możesz szybko porównać różne scenariusze bez przesyłania danych na serwer.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Dlaczego szylkretowe koty to prawie zawsze kotki?
Bo gen rudy (locus O) leży na chromosomie X. Kotka ma dwa chromosomy X, więc może mieć jednocześnie allel rudy i nie-rudy — w każdej komórce jeden z X ulega losowej inaktywacji i tak powstaje mozaika łat. Kocur ma tylko jeden X, więc jest albo rudy, albo nie. Szylkretowe kocury zdarzają się wyjątkowo, przy anomalii chromosomowej XXY, i są zwykle bezpłodne.
Czy dwa czarne psy mogą mieć rude szczenięta?
Tak. Jeśli oboje rodzice są czarni, ale są nosicielami allelu e (genotyp Ee), to statystycznie 25% szczeniąt będzie miało genotyp ee, czyli umaszczenie rude lub płowe. Ten sam mechanizm dotyczy czekolady (bb) i rozjaśnienia (dd) — dlatego z dwóch czarnych nosicieli EeBbDd może urodzić się szczenię izabelowate.
Czy 25% oznacza, że jedno z czterech szczeniąt będzie danego koloru?
Nie. To prawdopodobieństwo dla każdego szczenięcia z osobna, niezależnie od pozostałych. Przy 25% szansy i miocie czterech szczeniąt równie dobrze mogą urodzić się cztery szczenięta w tym kolorze, jak żadne. Podane proporcje sprawdzają się dopiero na dużej liczbie miotów.
Skąd znać genotyp rodziców?
Po samym wyglądzie nie da się odróżnić homozygoty od nosiciela — czarny pies BB i czarny pies Bb wyglądają tak samo. Genotyp ustala się testem DNA (oferują je m.in. laboratoria weterynaryjne) albo wnioskuje z rodowodu i wyników wcześniejszych kojarzeń, jeśli w miocie pojawiła się cecha recesywna.
Źródła i podstawa prawna
Wyliczenia opieramy na oficjalnych źródłach. Sprawdź szczegóły u instytucji, które je publikują:
- Dog Coat Colour Genetics — loci E, B, D i ich interakcjeDog Coat Colour Genetics
- MC1R (locus E) — dziedziczenie umaszczenia psów, OMIAOMIA — Online Mendelian Inheritance in Animals
- Genetyka umaszczenia kotów — locus O sprzężony z chromosomem XOMIA — Online Mendelian Inheritance in Animals
Kalkulator ma charakter orientacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani medycznej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z właściwym urzędem, doradcą lub lekarzem.