Jak działa rezystor i jak dobrać rezystancję – poradnik dla elektronika
Rezystor to jeden z najprostszych elementów elektronicznych, ale bez jego zrozumienia nie zbudujesz żadnego sensownego układu. Jeśli stawiasz pierwsze kroki w elektronice lub chcesz odświeżyć wiedzę – ten przewodnik jest dla Ciebie.
Czym jest rezystor?
Rezystor to element bierny, który ogranicza przepływ prądu elektrycznego. Jego podstawową właściwością jest rezystancja, mierzona w omach (Ω).
Im wyższa rezystancja, tym mniej prądu przepływa przy danym napięciu – i to jest właśnie jego główna funkcja.
Prawo Ohma – fundament wszystkiego
U = I × R
gdzie:
- U – napięcie [V, wolt]
- I – natężenie prądu [A, amper]
- R – rezystancja [Ω, om]
Z tego wzoru wynikają dwie pochodne formy:
I = U / R (natężenie)
R = U / I (rezystancja)
Przykład praktyczny
Chcesz podłączyć diodę LED do zasilania 5V. Dioda wymaga 20 mA prądu i na niej spada napięcie 2,1V. Jaki rezystor zastosować?
R = (Uzasilania – ULED) / ILED
R = (5V – 2,1V) / 0,020A = 2,9V / 0,020A = 145 Ω
Wybierasz rezystor 150 Ω (najbliższa standardowa wartość z szeregu E12 lub E24).
Moc rezystora – dlaczego ważna?
Każdy rezystor ma maksymalną moc, którą może rozproszyć bez uszkodzenia:
P = I² × R = U² / R = U × I
Dla naszej diody LED z rezystorem 150 Ω:
P = (0,020)² × 150 = 0,00004 × 150 = 0,060 W = 60 mW
Rezystor ¼ W (250 mW) spokojnie wystarczy. Ale w zasilaczach i układach wysokoprądowych może być potrzebny rezystor 1 W, 2 W lub więcej.
Kody kolorów rezystorów
Rezystory przewlekane (THT) mają oznaczenia kolorami w postaci pasków. Najpopularniejszy to kod 4-pasmowy:
| Kolor | Cyfra | Mnożnik | Tolerancja |
|---|---|---|---|
| Czarny | 0 | ×1 | — |
| Brązowy | 1 | ×10 | ±1% |
| Czerwony | 2 | ×100 | ±2% |
| Pomarańczowy | 3 | ×1 000 | — |
| Żółty | 4 | ×10 000 | — |
| Zielony | 5 | ×100 000 | ±0,5% |
| Niebieski | 6 | ×1 000 000 | ±0,25% |
| Fioletowy | 7 | — | ±0,1% |
| Szary | 8 | — | ±0,05% |
| Biały | 9 | — | — |
| Złoty | — | ×0,1 | ±5% |
| Srebrny | — | ×0,01 | ±10% |
Przykład odczytu
Paski: żółty – fioletowy – pomarańczowy – złoty
- Żółty = 4
- Fioletowy = 7
- Pomarańczowy = ×1 000
- Złoty = ±5%
Wynik: 47 × 1 000 = 47 000 Ω = 47 kΩ ±5%
Typy rezystorów
Rezystory stałe (najczęstsze)
- Węglowe (CF): tanie, dostępne, tolerancja 5–10%, dobra do prototypów
- Metalowe (MF): wyższa dokładność (1–2%), mniejszy szum, preferowane w układach audio i pomiarowych
- SMD: do montażu powierzchniowego, kod cyfrowy zamiast kolorowego (np. "103" = 10 000 Ω)
Rezystory zmienne
- Potencjometr: regulacja ręczna (gałka), stosowany jako regulator głośności, jasności itp.
- Trymer: małe potencjometry montażowe do jednorazowej regulacji
- Termistor NTC: rezystancja maleje wraz z temperaturą, stosowany w czujnikach temperatury
- Fotorezystor (LDR): rezystancja maleje przy oświetleniu
Połączenia rezystorów
Szeregowe
Rcałkowita = R1 + R2 + R3 + ...
Prąd przez każdy rezystor jest taki sam.
Równoległe
1/Rcałkowita = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3 + ...
Dla dwóch rezystorów: R = (R1 × R2) / (R1 + R2). Napięcie na każdym jest takie samo.
Kalkulator rezystora
Oblicz potrzebną rezystancję, moc i odczytaj kod kolorów – skorzystaj z naszego kalkulatora rezystora, który wspiera diody LED, napięcia niestandardowe i szeregi E12/E24/E96.